معرفی خواص گیاه ساری چم در طب سنتی

معرفی خواص ساری چم

* گونه ای از درخت کاج به نام ساری چم که با نام انگلیسی Scotch pine می باشد، این درخت در باغ های تهران و شمال ایران کاشته می شود خواص آن مانند خواص تربانتین می باشد و از این درخت نیز تربانتین گرفته می شود.

صمغ درخت کاج کوچک را راتیانج و به زبان لاتین تربانتین و به عربی قلمو و به فارسی زنگباری گویند.

در کتب قديمه از این صمغ با نام راتیانج، نام برده شده است که کلمه ای یونانی و با کلمه رزین هم ریشه است.

مشخصات عمومی صمغ درختان کاج که دارای گونه های متفاوتی هستند، عبارتند از : معمولا نیمه مایع، لزج، شفاف به رنگ‌های زرد مایل به سبز یا قرمز عقیقی.

طعم آن‌ها تلخ، بوی آن‌ها تند و نافذ و اگر خورده شود، دهان بوی بنفشه می گیرد. در آب غیر محلول و در الكل و اتر و روغن ها محلول است.

راتیانج که به آن کولوفن یا کلوفان نیز می گویند، ماده جامد چسبناک سقزی است که از این صمغ به دست می آید و به شکل توده ای شفاف، زردرنگ و شیشه ای است.

بهترین راتیانج آن است که رنگ آن سفید مایل به زرد باشد و بوی صنوبر از آن آید.

برای به دست آوردن این صمغ شکاف‌هایی در تنه ی درخت ایجاد و شیره خامی را که از آن خارج می شود، جمع آوری می کنند.

کاج یا صنوبر درختانی هستند از تیره کاج که نوعی از آن در ایران وجود دارد که به زبان آذری «ساری چم» می گویند.

این درخت بومی آسیا و اروپای شمالی است و به ایران وارد شده است. این درخت در بعضی باغ های تهران و در شمال ایران کاشته می شود. از صمغ این کاج و از قسمت‌های مختلف آن استفاده دارویی می شود.

(تیره کاج: درختان یا بوته هایی شامل بسیاری از مخروطیان شناخته شده است که دارای اهمیت تجاری هستند مانند سدارها. این تیره از نظر تنوع گونه ها بزرگترین تیره مخروطیان به شمار می روند. و بین ۲۲۰ تا ۲۵۰ گونه در ۱۱ جنس داشته و بعد از کوپر ساسه، دارای بالاترین پراکندگی جغرافیایی هستند.)

ارتفاع درخت صنوبر یا کاج ممکن است به ۵۰ متر نیز برسد. برگ‌های آن به شکل سوزن و همیشه سبز است (خزان نمی کند).

گل های این درخت مخروطی شکل، نر و ماده جداگانه بر روی دو پایه قرار دارند. گل‌های نر در فصل بهار تولید گرده می کنند و مانند پودری زردرنگ روی زمین می نشینند.

گل های ماده درشت تر و دارای فلس‌های محکمی است که پس از عمل لقاح تبدیل به میوه می‌شوند.

میوه کاج، مخروطی و شبیه قلب گوسفند است و پس از رسیدن، فلس‌های آن خشک و از هم باز می شود و به تدریج روی زمین می افتد.

در وسط آن بادام کوچکی قرار دارد که معمولا بچه ها  پس از شکستن مغز آن را می خورند. میوه‌ی گونه ای از این درختان که در ایران به صنوبر معروف است باریکتر و دراز تر از انواع کاج است.

این میوه ها از درخت به طور کامل جدا نمی شوند و در جنگل های صنوبر، هیچگاه میوه‌ی آن روی زمین دیده نمی شود، بلکه فلس‌های آن به تدریج جدا شده و به کمک باد پراکنده می شوند.

کاج شرقی صمغ زیاد دارد و به آن کاج کوچک و درخت نوعل هم می گویند.

۱. از قسمت های مختلف این درخت، تخم و اسانس آن برای معالجه بیماری های ریوی و قطع چرک استفاده میشود.

منبع : کتاب خواص گیاهان داروئی (محمدجواد هوشیار)